Ermenistan'ın işgalci konumunda bulunduğu Dağlık Karabağ'da 42 günlük savaş gece yarısı sona erdi. Son 24 saatte yaşananlar ise savaşın bitmesinde kilit rol oynadı.
İşgal altındaki bölgenin kalbi Şuşa'nın Azerbaycan ordusu tarafından geri alınması Ermenistan'da kıyameti kopardı. Pazartesi günü iki muhalefet partisi Ermenistan Başbakanı Nikol Payinyan'ın istifasını istedi.
Pazartesi gün içinde Azerbaycan Şuşa'ya 28 yıl sonra çekilen bayrakların görüntülerini paylaştı, Cumhurbaşkanı İlham Aliyev 23 köyün daha işgalden kurtarıldığını ilan etti.
Böylece, 27 Eylül'den bu yana Azerbaycan ordusu tarafından 5 şehir ile 265'ten fazla köy ve kasaba Ermenistan güçlerinden temizlenmiş oldu.
Azerbaycanlıların 'Karabağ'ın atan kalbi', 'müziğin ve sanatın beşiği' ve 'Azerbaycan'ın gözlerisin' dediği Şuşa, 8 Mayıs 1992 tarihinde Ermenistan ordusu tarafından işgal edilmişti. Kentin özgürlüğüne kavuşturulmasıyla Azerbaycan birliklerinin Dağlık Karabağ'ın başkenti Hankendi'ye mesafesi kuş uçuşu dört kilometre, karadan ise 15 kilometreye düştü.
Amerikan Associated Press (AP) haber ajansı ise, adım adım gelen yenilgiyi hisseden Ermenilerin işgal altında tuttukları Dağlık Karabağ'dan Ermenistan'a doğru kaçmaya başladığını kanıtlayan fotoğraflar geçti.
Gittikçe köşeye sıkışan ve istifa talepleriyle nefes alamaz hale gelen Başbakan Nikol Paşinyan, gece geç saatlerde bombayı patlattı. Ermenistan lideri, ''Karabağ'daki savaşı bitirmek için Putin ve Aliyev ile beraber bir açıklama imzaladık'' dedi.
Paşinyan resmi sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, "01.00'da Rusya ve Azerbaycan Cumhurbaşkanları ile Karabağ savaşının sona ermesi için bir açıklama imzaladım. Yayınlanan açıklamanın metni benim ve halkımız için inanılmaz derecede acı verici" ifadelerini kullandı.
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin de “Azerbaycan ile Ermenistan arasında bu gece 00:00'dan (TSİ) itibaren ateşkes başladı" açıklamasını yaptı. Putin, “Azerbaycan ve Ermenistan kontrol ettikleri pozisyonlarda kalacaklar.” dedi. Karabağ'daki tüm ulaşım merkezleri tekrar açılacağını duyuran Rusya lideri, anlaşmaların da uzun vadeli olacağını belirtti.
Rusya, Dağlık Karabağ'a 1960 barış gücü Rusya Savunma Bakanlığı, "Rus barış güçleri Karabağ'a yola çıktı, kalkış Ulyanovsk havaalanından Il-76 uçağı ile gerçekleştirildi" mesajını paylaştı.
Azerbaycan Cumhurbaşkanı Aliyev, bugün imzalanan anlaşma ile Ermenistan-Azerbaycan Dağlık Karabağ çatışmasına son verildiğini duyurdu. “Ağdam rayonu 20 Kasım’a kadar Azerbaycan’a teslim edilecek" diyen Aliyev, Kelbecer'in 15 Kasım, Laçın'ın ise 1 Aralık'a kadar Azerbaycan'a geri verileceğini açıkladı. Azerbaycan Cumhurbaşkanı, anlaşmanın Ermenistan'ın yenilgisi anlamına geldiğini, Paşinyan'ın anlaşmayı kendi isteğiyle değil Azerbaycan'ın "demir yumruğu" sayesinde imzaladığını söyledi.
Aliyev açıklamasını şöyle sürdürdü: "27 Eylül'den bugüne kadar 300 civarında yerleşim biriminin kurtarılması Ermenistan ordusunun belini kırdı. Rus askeri anlaşma gereği Dağlık Karabağ'da 5 yıl süreyle kalacak, taraflar itiraz etmezse bu süre uzatılabilecek."
Aliyev ayrıca Türkiye'nin Dağlık Karabağ'da barışın sağlanması sürecinde rol alacağını kaydederek "Bugünkü bildiride, Rusya ve Türkiye’nin ortak barış gücü görevi yer alıyor. Bölge temaslarına ilişkin tümüyle yeni bir format yaratıyoruz" diye konuştu.
Aliyev anlaşmaya ilişkin şöyle devam etti: "Açıklamada Dağlık Karabağ'ın statüsü hakkında tek bir kelime yok. Ermenistan'ın özerklik talebi dikkate alınmadı. Nahçivan Azerbaycan arasında tüm ulaşım hatları inşa edilecek. İletişim ve enerji hatları yeniden onarılacak. Bu bildirinin tarihi önemi var. Bu bildiri Ermenistan'ın şartlı teslim olduğu ve uzun süredir devam eden işgalin bittiği anlamına geliyor."
Paşinyan, bildiriyi imzalamaktan başka seçeneği olmadığını söyledi ve "Bu durumla ilgili olarak size çok şey söylemek istiyorum ama yapamam çünkü sözlerim mevzilerinde duran askerleri tehlikeye atacak" dedi.
Paşinyan'ın anlaşmayı duyurmasıyla ülke birbirine girdi. Sokağa dökülen vatandaşlar hükümet binasını bastı.Eylemciler binaya hücüm ettiği ve bazı odaları ele geçirdi.
İlk kattaki camlar kırıldı ve hükümet binasının önündeki sokaktan silah sesleri gelmeye başladı. Bazı eylemcilerin kapıyı kırarak Paşinyan'ın ofisine girdiği iddia edildi.
Halkın kendisini protesto etmesini yorumlayan Paşinyan, “Halkı isyana sevk eden herkes adalet önüne çıkartılacak.” diye konuştu. Durumun “istikrara kavuşmasının ardından” bazı bilgileri kamuoyuyla paylaşacağını ifade eden Paşinyan, “Aldığım karar, derinlemesine analizlere ve askeri duruma ilişkin bilgi sahibi kişilerin değerlendirmeleri temelinde alındı. Bildiriyi imzalamaktan başka şansım yoktu.” dedi.
Azerbaycanlıların 'Karabağ'ın atan kalbi', 'müziğin ve sanatın beşiği' ve 'Azerbaycan'ın gözlerisin' dediği Şuşa, 8 Mayıs 1992 tarihinde Ermenistan ordusu tarafından işgal edilmişti.
Dağlık Karabağ'daki çatışmalar 27 Eylül Pazar günü sabah saatlerinde Ermenistan'ın ateşkes ihlaliyle başladı. Dağlık Karabağ, Birleşmiş Milletler (BM) ve uluslararası toplum tarafından Azerbaycan'ın bir parçası olarak tanınıyor. Ancak Azerbaycan'ın topraklarının yaklaşık yüzde 20'sine denk gelen Dağlık Karabağ ve civarındaki bazı bölgeler, 1990'ların başından bu yana Ermenistan işgali altında bulunuyor. Bölgede 1991 yılında 'Dağlık Karabağ Cumhuriyeti' ilan edildi. Ancak burayı uluslararası alanda Ermenistan dahil hiçbir ülke tanımış değil.
Güney Kafkasya’da 4 bin 400 kilometrekarelik bir alanı kapsayan Dağlık Karabağ (Yukarı Karabağ), Azerbaycan ile Ermenistan arasındaki en büyük sorun olarak yıllardır çözüm bekliyor. Peki, ikisi de eski Sovyetler Birliği ülkesi olan Azerbaycan ve Ermenistan arasındaki Dağlık Karabağ sorununun tarihçesi ne? 'Dağlık Karabağ' bölgesinin kelime kökeni birkaç farklı dilin karışımından oluşuyor. İsminin içinde bulunan birkaç dil bile, bölgenin tarih boyunca farklı kültürler arasındaki geçişkenliğe nasıl maruz kaldığını başlıbaşına gösterir nitelikte.(Milliyet)
